Vruchtbaarheid en castratie
Wat is castratie?
Castratie is het onvruchtbaar maken en dus de voortplanting onmogelijk maken.
Loopsheid bij het moertje.
Een moertje wordt meestal loops tussen begin februari en eind augustus. Er zijn echter moertjes die al in december loops worden. Dit verschijnsel noemt met fotoperiodiciteit. Bij moertjes die in de winter langer dan 12 uur in een verlichte omgeving zitten, wordt de loopsheid opgewekt. Bij kippen zie je dit ook; een kip die in de winter langer dan 12 uur licht heeft, blijft ook doorgaan met eieren leggen.
Maar goed, terug naar de fret. De loopsheid van het moertje kun je aan de opgezwollen vulva zien, die de vorm aanneemt van een zogenaamd "koffieboontje".
Qua gedrag kan het moertje ook veranderen. Ze kan prikkelbaarder worden, heeft behoefte om met voorwerpen of andere fretten te gaan slepen, veegt met haar vulva over allerlei obstakels en markeert haar territorium met urinedruppels.
Bronstigheid bij het mannetje.
Het mannetje gaat sterker ruiken, produceert meer huidvet waardoor zijn vacht vetter wordt en verkleurd en zijn balletjes worden groter. Hij zal vaker gaan "mokken". Qua gedrag gaat hij "vegen", dus net als het moertje gaat hij met zijn geslachtsopening over allerlei obstakels en laat een paar druppels urine achter. Verder is hij rusteloos en vertoont dekneigingen op alles wat los en vast zit. Aangezien het mannetje in deze toestand eigenlijk niet met andere fretten in 1 kooi gehouden kan worden, wordt aangeraden om hem dan te laten castreren.
Het kan voorkomen dat één of beide balletjes niet indalen. Dit noemen we monorchidie (1 bal) of cryptorchidie (beide balletjes). Het is belangrijk dat beide balletjes weggehaald worden, anders heeft castratie geen effect op de bronstigheid van het mannetje. Verder is de kans op een tumor bij een niet ingedaalde bal groot. Dit is mede vanwege de hogere temperatuur op de plaats waar de niet ingedaalde bal zit, die de cellen beïnvloedt en laat woekeren.
Waarom castratie?
De belangrijkste reden is om te voorkomen dat u opeens met een nestje fretten zit. Als u toch een nestje wilt, omdat u dat leuk vindt, bedenk altijd dat u een onderdak moet hebben voor de vijf tot dertien pupjes die opeens heeft. Ook verminderd de lichaamsgeur na castratie.
Maar de belangrijkste reden (bij vrouwtjes) is een medisch reden dus lees verder.
Hoe onvruchtbaar maken?
Onvruchtbaar maken van fretten (en alle andere dieren) kan op twee manieren:
- Sterilisatie
- Castratie
Sterilisatie
Bij sterilisatie wordt bij vrouwtjes de eileiders doorgeknipt en afgebonden. Hierdoor kunnen de onbevruchte eitjes niet meer in de baarmoeder komen en is zwanger worden onmogelijk. Bij mannetjes worden de zaadleiders doorgeknipt en afgebonden waardoor de zaadcellen niet meer in het sperma kunnen komen. Dit is in het algemeen een eenvoudige operatie.
Castratie
Bij castratie wordt bij vrouwtjes de gehele baarmoeder en eileiders weggenomen, zwangerschap is dan op geen enkele manier meer mogelijk. Bij mannetjes worden beide balletje weggenomen. Dit is een wat zwaardere operatie dan sterilisatie.
En bij fretten?
In bovenstaande paragraaf spreek ik bewust nog niet van mannetje en vrouwtje, niet van moertje en rammetje. Er is bij fretten namelijk iets bijzonders aan de hand.
Als een moertje niet gedekt wordt, blijft ze het hele seizoen loops. De oestrogenen (ofwel vrouwelijke hormonen) in haar systeem blijven hoog waardoor het beenmerg onvoldoende belangrijke bloedcellen produceert. Dit noemt men beenmergdepressie. Een ernstige ziekte waar moertjes uiteindelijk aan sterven.
Sterilisatie bij moertjes is dus niet voldoende, de eierstokken blijven oestrogeen produceren wat uiteindelijk dodelijk is. Moertjes moeten dus gecastreerd worden. De baarmoeder en de worden geheel weggenomen waarna de aanmaak van oestrogenen stopt. Bij rammetjes worden beide balletjes weggenomen. Het helemaal wegnemen heeft als voordeel dat de rammetjes rustiger worden en minder "macho" gedrag vertonen.
Een ander effect is dat de lucht die fretten bij zich dragen aanmerkelijk minder wordt.
Implantaat als alternatief voor castratie
In 2004 is de Universiteitskliniek in Utrecht gestart met een onderzoek naar bijniertumoren bij fretten en hoe deze te voorkomen. Eerdere onderzoeken toonden aan dat castratie bij zowel rammetjes als moertjes een rol speelt bij de ontwikkeling van bijniertumoren op latere leeftijd.
De Universiteitskliniek van Utrecht heeft een relatie aangetoond tussen (vroege) castratie en het ontstaan van bijniertumoren. Er is een implantaat ontwikkeld met het GnRH hormoon, wat net als een identificatiechip met een dikke naald onderhuids tussen de schouderbladen bij de fret wordt ingebracht. Het plaatsen van een implantaat is voor de fret niet pijnlijker dan een vaccinatie.
Eenmaal aangebracht geeft het implantaat een voortdurende lage dosis GnRH-hormoon vrij. Er zijn implantaten met een werkingsduur van 2 jaar en implantaten met een werkingsduur van 4 jaar. Het kan 4 tot 6 weken duren voordat de effecten van het implantaat merkbaar zijn.
Naast het behandelen van bijniertumoren, is het implantaat een goed alternatief voor een chirurgische castratie. De geur van fretten met een implantaat neemt af en blijkt zelfs minder te zijn dan die van gecastreerde fretten. Bij mannetjes worden de balletjes kleiner en ook het gedrag veranderd, waardoor mannetjes makkelijker hanteerbaar zijn.
Ook bij moertjes kan het implantaat ingebracht worden tegen loopsheid. Soms kan er na het inbrengen van het implantaat een korte loopsheid of schijndracht optreden, maar verder zijn er tot op heden geen bijwerkingen bekend.
Klinieken waar 2 en 4-jarige implantaten bij fretten kunnen worden ingebracht zijn de Universiteitskliniek voor gezelschapsdieren in Utrecht en de Frettenkliniek in Helmond. Bij dierenkliniek De Bouverije in Breda zijn 2-jarige implantaten beschikbaar en andere dierenklinieken hebben op aanvraag ook 2-jarige implantaten.
Wanneer castreren?
In principe in het voorjaar nadat de fretten zijn geboren. Bij rammetje kan dit eerder zijn, u merkt dit vanzelf wel als het rammetje compleet onhandelbaar wordt en alles bespringt wat hij tegenkomt. Meestal bij een leeftijd tussen de zes en acht maanden.
Het implantaat bij moertjes bij voorkeur voor de loopsheid.
En dit doen wij dus niet!
Er bestaan twee andere manieren tegen de beenmergdepressie bij moertjes, de prikpil en het laten dekken door een gesteriliseerd mannetje.
De zogenaamde prikpil is enige tijd gebruikt maar gaf uiteindelijk geen bevredigende resultaten, net als het laten dekken door een gesteriliseerd mannetje. Een moertje wordt dan "schijnzwanger" waardoor het probleem tijdelijk wordt opgelost. Maar ook dit geeft uiteindelijk geen bevredigende resultaten.
Bron: Wikipedia, publicaties Nico Schoemaker, de Frettenkliniek
